Hoe drinkt u uw koffie? Een discussie over het respecteren van mensenrechten door bedrijven in Mexico.

Weblogbericht | 04-11-2015

Geschreven door Willemijn Brouwer.

Op 7 & 8 oktober kwamen vertegenwoordigers uit het bedrijfsleven en civil society in Mexico City bijeen om te praten over de verantwoordelijkheid van bedrijven om mensenrechten te respecteren.

Lachend schuifelen de deelnemers de zaal in met een kopje koffie en een broodje. De sfeer is ontspannen mede door het zonlicht dat door de ramen op de 13e verdieping van ons hotel schijnt. Vanaf hier kijk je neer op de vele gebouwen en grote lanen vol toeterend verkeer waar in Mexico City geen einde aan lijkt te komen.

De voorzitter van Global Compact Mexico en tevens MVO manager van een grote restaurantketen verbreekt het gesmoes door zijn ochtendsessie met de volgende vraag te beginnen: “Hoe drinkt u uw koffie?” Verbaasd kijkt men om zich heen—je ziet menigeen denken: “Deze sessie ging toch over mensenrechten? Maakt het uit of ik van een soja latte of sterke ristretto houd?” Onze spreker glimlacht even richting de verbaasde blikken, maar vraagt dan met een ernstige toon: “Hoe vaak heeft u bij uw bestelling aangegeven dat u de voorkeur had voor een koffie mét suiker, maar zonder mensenrechtenschendingen?” Na deze confronterende vraag luistert men vervolgens geboeid hoe zijn bedrijf de afgelopen jaren is bezig geweest met de uitvoering van human rights due diligence (een soort risicomanagement voor mensenrechten) waaruit is gebleken dat er nog kinderarbeid en andere mensenrechtenschendingen te vinden zijn in een deel van de koffieproductieketen. Ondanks dat de restaurantketen in kwestie altijd al waakzaam is geweest op keurmerken en certificering van producten, blijven vragen als, 'Waar komt de koffie vandaan?’, ‘Wie hebben de bonen geplukt?’ en ‘Onder welke omstandigheden?’, dus nodig om te stellen. Ze dienen voor de dialoog over het due diligence-proces.  De sfeer in het zaaltje laveert tussen teleurstelling (“Jeetje, dus met waarborging van zo’n keurmerk ben je er nog niet?”) en verwondering (“Deze man zegt eerlijk wat er in realiteit gebeurt, maar zet zich ook in voor oplossingen om het tij te keren”).

De UN Guiding Principles in de Global South

Hoewel de VN Principes voor Bedrijven en Mensenrechten in groeiende mate worden erkend door het internationale bedrijfsleven, is er tegelijkertijd nog een wereld te winnen als het gaat om erkenning en implementatie van de richtlijnen in de Global South. Het vraagt inzet voor actieve betrokkenheid van meer bedrijven bij het onderwerp en het motiveren van meer bedrijven om publiekelijk hun beleid of visie op mensenrechtenbescherming en due diligence initiatieven te delen. Meer bedrijven op dit spoor krijgen, is gezien de grote opgaven ten aanzien van respect voor mensenrechten dus dé uitdaging. Uitwisseling van ervaringen en bespreken van uitdagingen met bedrijfsleven, ngo’s, vakbondsvertegenwoordigers, mensenrechtenexperts en anderen is daarbij een belangrijk middel.

Twee dagen lang wordt er in verschillende plenaire sessies en rondetafelgesprekken ingegaan op de inhoud van de UN Guiding Principles en hun nut en noodzaak in de Mexicaanse praktijk. Ondanks de gedeelde interesse voor het thema, bestaat er tussen sommige van de 60 deelnemende bedrijven en vertegenwoordigers vanuit civil society nog veel onbegrip. Een enkele, minder constructieve afgevaardigde uit het bedrijfsleven fluistert me venijnig toe: “Zie je ze zitten met hun blocnotes vol vragen, altijd hijgen ze in onze nek alsof we nooit snel genoeg stappen zetten.” Maar het is een uitzondering—op hetzelfde moment wordt een scherpzinnige vraag van een ngo richting een grote, internationale frisdrankenfabrikant zonder morren beantwoord: “Als je van iets beticht wordt, kun je maar beter reageren met: ‘Oh ja, hebben wij dat gedaan? Laten we het eens gaan uitzoeken,’ dan meteen roepen: ‘Nee, waarvan jullie ons verdenken, dat kan niet waar zijn’.”

Neem je verantwoordelijkheid!

Het op een dergelijke manier nemen van verantwoordelijkheid als bedrijf wordt door de Nederlandse Ambassadeur in Mexico, Dolf Hogewoning, tijdens een high-level panel aangestipt als een cruciale voorwaarde voor de effectieve implementatie van de UN Guiding Principles. Hij wijst op de kritiek dat er weinig veranderd is op mensenrechtengebied binnen het bedrijfsleven sinds de vaststelling van de UN Guiding Principles in 2011: “Natuurlijk, voortgang is traag en er moet nog heel veel gebeuren op dit gebied. Maar zolang bedrijven en overheden niet hun verantwoordelijkheid nemen, zal er niks veranderen.”

Deze verantwoordelijkheid wordt uitgebreid geanalyseerd tijdens verschillende thematische sessies, waar specifieke mensenrechten via een casus aan bod komen, onder meer over de rechten op water en sanitatie en de rechten van inheemse volken. Zo spreken de deelnemers over het belang van het consulteren van de lokale bevolking ten aanzien van mogelijk impacts op hun water- en voedselvoorziening door bespreking van een casus over een windenergieproject in de Mexicaanse staat Oaxaca waar dergelijke consultaties aanvankelijk problematisch waren verlopen. Hoewel de overheid de projectpartners toestemming had gegeven voor het bouwen van windturbines, bleek bewijs van instemming van de lokale, inheemse stammen troebel. Het bedrijf dat het park wilde bouwen en beheren had in dit geval dus wel een juridische licentie, maar aan een “sociale licentie” ontbrak het en dat leidde tot serieuze protesten en uitstel van het project. Waar ligt in zo’n geval de verantwoordelijkheid van uitvoerende bedrijven en hoe kunnen ngo’s de lokale bevolking ondersteunen?

Samen kom je verder
Het zijn soms lastige, maar vaak ook constructieve discussies onder de deelnemers. Ondanks de verschillende achtergronden en percepties die hun relatie gespannen kunnen maken, merk je dat zowel de bedrijven als ngo’s zien dat samenwerking nodig is en zal blijven. De positieve ervaring tijdens deze workshop – “Goh, ik wist niet dat die ngo ook van onze expertise wil leren; ik dacht dat ze nooit naar ons wilden luisteren” – leidden tot nieuwe, vaak persoonlijke, relaties en in sommige gevallen al tot concrete vervolgafspraken voor verdere gesprekken en mogelijke toekomstige projecten. Een concrete handreiking wordt ook tijdens de laatste, evaluerende sessie gedaan. Een grote ngo nodigt bedrijven uit om in overleg te treden in het kader van het toekomstige Nationale Actie Plan over bedrijven en mensenrechten. Laten we er samen aan werken dat tijdens die gesprekken wel koffie-met-suiker-zonder-mensenrechtenschendingen kan worden gedronken.

 

Meer informatie over het Global Perspectives Project:
Global Compact Network Netherlands, Oxfam America, Oxfam Novib en Shift hebben een jaar geleden hun krachten gebundeld om een internationaal project op te zetten rondom de verantwoordelijkheid van bedrijven om mensenrechten te respecteren. Dit “Global Perspectives Project” tracht groter bewustzijn bij bedrijven te creëren rondom bekendheid met, en toepassing van, de UN Guiding Principles in opkomende economieën in de Global South. De partners organiseren in samenwerking met nationale afdelingen van Global Compact en Oxfam thematische workshops in 4 landen: Indonesië, Zuid-Afrika, Mexico en Turkije. Via deze evenementen proberen zij in kaart te brengen wat de percepties en ervaringen van het lokale bedrijfsleven en civil society zijn om respect voor mensenrechten door bedrijven op een effectieve manier te implementeren. De opgedane kennis, ondersteund door middel van case-studies, wordt gebundeld in de update van de in 2010 verschenen publicatie “How to Do Business with Respect for Human Rights” alsmede een nieuw te ontwikkelen online portal.  Dit project wordt financieel gesteund door het Mensenrechtenfonds van het Nederlandse Ministerie van Buitenlandse Zaken.

Blijf op de hoogte:

  1. Weblogberichten ontvangen via rss

Reacties: