De pen is machtiger dan het zwaard – Mensenrechten in de Derde Commissie

Weblogbericht | 10-12-2014

Geschreven door Tim Krap.

De Derde Commissie van de Algemene Vergadering is een van de hoogtepunten voor mensenrechtenexperts wereldwijd; zij zijn daarom van begin oktober tot eind november in New York te vinden.

De Derde Commissie van de Algemene Vergadering is een van de meest besproken en kritisch gevolgde commissies van de Algemene Vergadering, want het behandelt een groot aantal resoluties over uiteenlopende mensenrechtenkwesties.

De pen

De resoluties die de afgelopen twee maanden in de Derde Commissie werden behandeld (in totaal ruim 60!) gingen over diverse mensenrechtenthema’s – zoals kindhuwelijken, racisme of het recht op privacy – en over mensenrechtensituaties in Syrië, Iran, Myanmar en Noord-Korea. Ook was Nederland samen met Frankrijk initiatiefnemer van een resolutie over uitbanning van geweld tegen vrouwen (lees hier het blog van collega Lila Del Colle). Elk jaar zijn er nieuwe resoluties, maar de meeste resoluties zijn jaarlijks terugkerende onderwerpen. Dan richten de onderhandelingen zich dus op wat er verbeterd kan worden ten opzichte van de tekst van vorig jaar.

De verbeteringen gaan vaak met ontzettend kleine stappen: waar vorig jaar een bepaald rapport slechts werd “aangenomen ter kennisneming” kan het dit jaar, na lange onderhandelingen, worden “verwelkomd” door de Algemene Vergadering. Een verwaarloosbaar verschil voor het ongeoefende oog, maar de felheid waarmee sommige landen deze woorden verdedigen of aanvallen doet anders vermoeden. Soms is het duidelijker waar een klein woordje of een zin veel waarde heeft. Zo werkte Nederland in 2012 mee aan de resolutie tegen buitengerechtelijke executies, dat vooralsnog de enige resolutie is van de Algemene Vergadering waarin ‘seksuele oriëntatie en genderidentiteit’ überhaupt wordt genoemd. En deze passage – aangenomen door de meerderheid van de landen in de wereld – zou nu gemakkelijker in andere resoluties overgenomen kunnen worden. Door op deze manier woorden in te zetten tegen mensenrechtenschendingen, is de Derde Commissie de belichaming van het spreekwoord ‘de pen is machtiger dan het zwaard’.

Kunnen deze resoluties ook iets veranderen?

Jazeker, de Derde Commissie kan met een resolutie aanbevelingen doen aan VN-lidstaten, of aan VN-organisaties vragen op een bepaald onderwerp meer inspanningen te verrichten of om onderzoek te doen. En hoewel resoluties van de Algemene Vergadering niet juridisch bindend zijn, kunnen ze wel degelijk bijdragen aan de vorming van nieuwe internationale normen, doordat lidstaten zich er vrijwillig aan gaan houden. Daarnaast kunnen de teksten uit deze resoluties uiteindelijk ook bronnen van (bindende) internationale verdragen vormen. Ten slotte geldt een resolutie die in de Derde Commissie wordt aangenomen als het oordeel van de (meerderheid van de) wereld – een uitspraak met behoorlijk wat gewicht dus.

Noord-Korea

Het belang dat wereldwijd aan de resoluties van de Algemene Vergadering wordt gehecht, blijkt ook uit hoe actief een geïsoleerd en gesloten land als Noord-Korea zich bezighoudt met de Derde Commissie. Er lijken maar weinig momenten te zijn dat de Noord-Koreaanse regering zich druk maakt over haar imago. Maar de onderhandelingen in de Derde Commissie gaan gepaard met een ongekend charme-offensief van dit land. Er worden plotsklaps gevangenen vrijgelaten en Noord-Korea publiceert een prachtig rapport over de rooskleurige mensenrechtensituatie in het land, waar ‘het water en de gezondheidszorg immers gratis zijn’. Overigens wordt dit al vrij snel gevolgd door dreigementen en oorlogstaal, zodra blijkt dat de charme geen effect heeft.

Dit jaar heb ik namens Nederland mogen onderhandelen over (onder andere) de resolutie over de mensenrechtensituatie in Noord-Korea. In dit geval betrof het niet slechts kleine tekstwijzigingen, maar zou de Algemene Vergadering voor het eerst de VN-Veiligheidsraad verzoeken om de situatie in Noord-Korea te verwijzen naar het Internationaal Strafhof in Den Haag. Hoewel iedereen aanneemt dat de Veiligheidsraad niet zal instemmen met deze verwijzing (door een verwacht veto van China), zou dit een belangrijk signaal zijn van de internationale gemeenschap over de ernst van de mensenrechtensituatie in Noord-Korea.

In februari van dit jaar publiceerde de VN Onderzoekscommissie, onder leiding van Michael Kirby, een schokkend rapport over de situatie in Noord-Korea. Veel van de aanbevelingen uit dit rapport, inclusief de verwijzing naar het Internationaal Strafhof, zijn rechtstreeks terecht gekomen in de resolutie. Een van de ‘hoogtepunten’ van mijn tijd in New York was de briefing van onderzoeksleider Michael Kirby aan de onderhandelaars van de Derde Commissie. Hierbij ging hij ook de discussie aan met de Noord-Koreaanse delegatie, die verrassend genoeg aanwezig waren. Ik kan het iedereen aanraden om deze interessante uitwisseling eens te bekijken:

 

Nog indrukwekkender dan het betoog van Kirby, waren de twee voormalige Noord-Koreaanse politieke gevangenen en vluchtelingen die hun verhaal deden. Opgepakt zonder te weten waarom, werden ze 30 jaar vastgehouden in een strafkamp, uitgehongerd, geslagen en vernederd. En dan, omdat er nog honderdduizenden anderen hetzelfde lot beschoren zijn en nog steeds vastzitten, hier in New York je verhaal vertellen ten overstaan van de wereld. Terwijl de Noord-Koreaanse delegatie je stoïcijns aankijkt. Op zo’n moment begint de resolutie voor mij tot leven te komen, en weet ik weer waarom ik me af en toe moet vastbijten in dat ene kleine woordje. Want wij, in de Derde Commissie, hebben de pen in handen.

Resultaat?

Zoals bekend is het Internationaal Strafhof niet de meest populaire organisatie in grote delen van de wereld. De onderhandelingen verliepen daarom zeker niet soepel. Maar na de presentatie van Kirby en het verhaal van de twee Noord-Koreaanse vluchtelingen leek het net iets gemakkelijker om landen te overtuigen van de noodzaak van deze resolutie. Uiteindelijk is de tekst – inclusief de verwijzing naar het Internationaal Strafhof – in de Derde Commissie aangenomen met 111 stemmen voor, 19 tegen en 55 onthoudingen. Nu wacht alleen nog de bevestiging in de plenaire vergadering van de Algemene Vergadering. Ik heb niet de illusie dat de Noord-Koreaanse bevolking direct iets zal merken van deze resolutie. Helemaal omdat de verwijzing naar het Internationaal Strafhof al niet eens door de VN-Veiligheidsraad zal komen. Maar toch heb ik hoop dat deze bescheiden pennenstreek een kleine stap is richting een situatie waarin, onder druk van de internationale gemeenschap, Noord-Korea gedwongen wordt te stoppen met deze mensenrechtenschendingen.

Blijf op de hoogte:

  1. Weblogberichten ontvangen via rss

Reacties: