Van rookbommen en regenboogvlaggen - LGBT-rechten in Kroatië

Weblogbericht | 01-07-2013

Geschreven door Gabriella Sancisi.

Op 1 juli treedt Kroatië toe tot de Europese Unie. Een intensieve reis naar een lang verwacht doel wordt daarmee afgesloten. Krap een maand ervoor, op 8 juni vond de Gay Pride optocht in Split plaats.

De start van de Pride, met aan beide kanten beveiliging.

Een 'self-check' die liet zien hoeveel er in een land kan veranderen in maar een paar jaar tijd en hoe - met een beetje wilskracht - regenboogvlaggen de plek in kunnen nemen van rookbommen.

Het toetredingsproces tot de EU is in zekere zin te vergelijken met het doen van eindexamen. In de vorm van genummerde 'hoofdstukken' wordt door de EU en haar lidstaten per onderwerp gekeken of het land voldoet aan alle voorwaarden voor lidmaatschap. Hoofdstuk 23: 'justitie en fundamentele rechten' is er zo eentje. En in onze Nederlandse ogen een van de meest belangrijke; waar we als ambassade heel nadrukkelijk vinger aan de pols bij hebben gehouden. En nog steeds...

Naast een lange lijst hervormingen van de justitiële sector, waarbij je moet denken aan de opleiding van rechters, het opzetten van gratis rechtshulp en een gedegen systeem voor getuigenbescherming, ging Hoofdstuk 23 in Kroatië in belangrijke mate ook over de bescherming van rechten van minderheden. Nationale minderheden, zoals de Roma en de Servische minderheid, maar ook maatschappelijke en seksuele minderheden zoals LGBT. 

Homo's en lesbiennes hebben het in het traditioneel zeer katholieke Kroatië moeilijk. Dat blijkt uit discussies over de introductie van maatschappij-onderwijs (inclusief mensenrechten en LGBT) op scholen. En uit de recente roep om een referendum om het Huwelijk in de Grondwet te bestempelen als een eenheid uitsluitend bedoeld voor man en vrouw. Maar ook uit de vele 'hate crimes': criminaliteit die voortkomt uit haat, en dan soms een gewetensvraag vormt voor politiepersoneel en rechters: hebben deze mensen eigenlijk niet gewoon een afranseling verdiend door hun afwijkende gedrag?

 

Hoe Gay Prides in drie jaar kunnen veranderen

Hoe kun je als Ambassade bijdragen aan een verbetering van de situatie; aan het aanwakkeren van discussie, kortom aan verandering van de status quo? Wij kozen ervoor om het onderwerp regelmatig ter sprake te brengen, om openlijk LGBT-organisaties in het land (o.a. financieel) te steunen. Door mee te betalen aan een project waarbij de Politieacademie LGBT-bewustzijn in de opleiding van politie-rekruten gaat introduceren. Maar ook door een ogenschijnlijk simpele actie als een uitnodiging aan de staatssecretaris van Justitie en een hoge ambtenaar van Buitenlandse Zaken om onze Canal Parade in Amsterdam mee te komen maken. En natuurlijk door zelf prominent mee te lopen met de Gay Pride optochten in Kroatië.

Dat er daardoor iets is veranderd is in Kroatië en dat de zittende politici daar ook veel belang aan hechten, blijkt misschien wel het meest uit het voorbeeld van de Gay Prides in Split. Toen die in 2011 voor het eerst werd gehouden (en onze Nederlandse ambassadeur samen met Europees Parlementslid Marije Cornelissen als vrijwel enige buitenlandse deelnemers meeliep) ontaardde de Pride in een rel, inclusief rookbommen en publiek dat asbakken naar de deelnemers gooide. Ook de Ambassadeur moest het ontgelden in een daarop volgende stroom brieven: 'take your faggots back to the Netherlands!'. In het jaar dat er op volgde kwam de 'mislukte' Pride vaak ter sprake. Nederland en een paar gelijkgestemde landen brachten het onderwerp op in politieke gesprekken in Zagreb, maar ook in Brussel. De nieuw aangetreden Kroatische regering wilde voorkomen dat het op het pad naar de EU nog eens zo mis zou gaan.

Toen we dus in 2012 als ambassade weer meeliepen, werden we vergezeld van niet alleen een groot aantal Europese en ook de Amerikaanse collega's, maar ook van 5 ministers uit de nieuw verkozen regering! De Pride was zwaar beveiligd: 900 man mobiele eenheid zorgden voor een beheerste, maar ook bizarre sfeer. Het was alsof de witmarmeren binnenstad van het pittoreske Split geheel was afgegrendeld voor iedereen die niet met de Pride meeliep. Alleen in de verte waren toeschouwers te zien, maar of die nu juichten of boe riepen was eigenlijk niet te horen. Tot ieders opluchting verliep de Pride zonder incidenten.

Hoe spannend was het vorige maand, toen op 8 juni de derde Pride in Split werd gehouden. Ook nu liepen we mee. Met Britse en Franse collega-diplomaten, met de Kroatische Minister van Buitenlandse Zaken en die van Public Administration, met de hoge ambtenaar die de Canal Parade in Amsterdam had meegevaren en - misschien wel het meest belangrijk - met de daags daarvoor gekozen burgemeester van Split, die al tijdens de verkiezingen had aangekondigd te zullen meelopen met de Gay Pride. Nog steeds veel politie, maar niet meer schouder aan schouder. Ook de toeschouwers konden veel dichter bij de optocht komen. Terwijl ondertussen de sfeer vrolijk en ontspannen bleef. De burgemeester bedankte de meelopende diplomaten voor hun aanwezigheid, maar wat hij zich misschien niet eens zo realiseerde was, dat de grootste verandering juist te maken had met het feit dat hij zelf voorop had gelopen.

Kortom, waar een wil is is een weg. Verandering in een land moet uiteindelijk altijd van binnenuit komen, maar daarbij blijkt steun - en soms een beetje druk - van buitenaf onmisbaar.

Foto's met dank aan Nicole Davison

Meer blogs over LHBT:
Homoseksualiteit in Rwanda: onwennig maar niet illegaal
Over hengsten en Pythons (Senegal)

Blijf op de hoogte:

  1. Weblogberichten ontvangen via rss

Reacties: