Rolls-Royces, hiv en mensenrechten: een bezoek aan Swaziland

Weblogbericht | 04-03-2014

Geschreven door Lambert Grijns.

Onlangs was ik in Swaziland. Daar liep ik onder andere mee in een demonstratie tegen stigmatisering van hiv-patiënten.

Veel mensen denken bij de naam Swaziland aan die extravagante koning met zijn veertien vrouwen en minstens even veel Rolls-Royces. Minder bekend is dat Swaziland het hoogste percentage hiv-geïnfecteerden ter wereld heeft. Van de vrouwen tussen 25 en 29 jaar heeft bijna de helft hiv, tegenover ongeveer een kwart van alle mensen tussen 15 en 49 jaar. Logisch, denk je dan, in een land waarin polygamie aan het hof de norm is. In werkelijkheid komt het hoge hiv-percentage door een combinatie van armoede, hoge seizoenmigratie naar de mijnen in de buurlanden en genderongelijkheid. Misschien zou je het niet zo snel achter deze koning zoeken maar hij blijkt leiding te geven aan een innovatief opererend ministerie van Gezondheid dat een grootschalig programma heeft opgezet tegen hiv. Met flinke steun van de Postcodeloterij. Het wil zoveel mogelijk mensen laten testen en indien nodig onder behandeling stellen met antiretrovirale middelen (ARV’s). Die behandeling doet de kans op overdracht van hiv met 96% afnemen. Dat is een fascinerende gedachte. Zo kan immers de epidemie binnen korte tijd worden ingedamd. Helaas ligt het niet zo eenvoudig. Want wat doet deze kennis met het gedrag van mensen? Zullen sommigen die pillen niet overslaan, erop vertrouwend dat de rest van het land wel gedisciplineerd blijft? En gaan de condooms nu massaal de prullenbak in?

Hoe kun je een hele bevolking zover krijgen zich vrijwillig te laten testen en eventueel behandelen? Het verplicht stellen van testen en behandeling is een mensenrechtenschending. Gezondheidsautoriteiten wereldwijd weten hoe gevoelig dat ligt. Denk maar aan onze eigen discussie over mazelen en, om dichter bij het onderwerp te blijven, de frustratie dat we in Nederland het aantal nieuwe hiv-infecties maar niet omlaag krijgen: 30% van de ca. 25.000 mensen met hiv in Nederland weet niet dat hij/zij hiv heeft. Wat weegt zwaarder: het recht van een individu om een hiv-test te weigeren of zijn gezondheid en die van zijn omgeving? De autoritaire Afrikaanse leiders Mugabe en Kabila riepen vorig jaar op tot verplichte hiv-tests. Tegenstanders vinden dit een zware schending van mensenrechten en denken dat het stigma rond hiv daarmee juist zal toenemen.

Swaziland pakt het op zijn eigen manier aan: via een combinatie van voorlichting, het mobiliseren van gemeenschappen en toegang tot gezondheidszorg. De huidige minister van Gezondheid was tot voor kort voorlichtingsambtenaar. Aandacht is er voor jongeren, bijgeloof en stigma. “Eerst moet er draagvlak in de samenleving zijn voordat we met pillen beginnen”, aldus de minister. Zij liep zelf voorop in de demonstratie en had die ook zelf georganiseerd. Dat het daarmee een beetje fake was vond ze niet erg: “Als overheid moeten wij het stigma en de discriminatie wegnemen zodat mensen zich vrijwillig laten testen”. Belangrijkste troef is de rol van traditionele medicijnmannen, religieuze leiders en de ‘chiefs’, traditionele leiders aangewezen door de koning.

En de koning zelf, zou die zich ook laten testen? Niemand die het me kon vertellen. Wel heeft hij beloofd geen bruiden onder de 19 jaar meer te trouwen. En misschien zou hij met de verkoop van een paar Rolls Royce het gezondheidsbudget van het land kunnen verhogen. Hij was in ieder geval aanwezig in de demonstratie. Als portret, afgebeeld op de wikkeldoeken van de vrouwen.

Blijf op de hoogte:

  1. Weblogberichten ontvangen via rss

Reacties: